Viện Điều tra quy hoạch rừng (FIPI) khẳng định, Khe Nét (Tuyên Hoá, Quảng Bình) như một lá phổi xanh điển hình của vùng tận cùng bắc Trường Sơn. Trong khu rừng này còn có hổ, bò tót. Ông Nguyễn Viết Nhung - Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm Quảng Bình khẳng định khu rừng này còn có gà lôi lam mào đen cùng nhiều loài chim, thú quý hiếm.
Hổ khe Đá Mài, bò tót đất LànhAnh
Đoàn khảo sát Viện Điều tra quy hoạch rừng (FIPI) vào vùng rừng Khe Nét thời gian qua đã phát hiện tại đây có nhiều cái đáng để bảo tồn. Dọc theo đường đi, người dân bản địa cung cấp thông tin rằng có nhiều loài thú quý hiếm đang sinh sống trong rừng và có thể quan sát chúng bắng mắt thường vào buổi hoàng hôn và mỗi bình minh. Cứ mỗi sáng sớm, hay chiều tà mọi người lại thấy hàng đàn khỉ mặt đỏ, khỉ đuôi lợn, voọc chà vá chân nâu, khỉ mốc chuyền cành tíu tít kêu ran cả một khu rừng ở Khe Chè, Rào Nét.
Đặc biệt, ai cũng ngỡ ngàng khi tại vùng núi đá vôi gần Ga Kim Lũ, xã Kim Hoá, huyện Tuyên Hoá có ba đàn voọc Hà Tĩnh, mỗi đàn hơn 10 con, cứ chiều đến chúng lại hú lên từng tràng dài gọi nhau về những hang đá trên núi ngủ đêm. Mỗi sáng sớm chúng lại làm ầm ĩ cả một vùng rừng mỗi khi có đoàn tàu Thống Nhất nhất chạy qua dưới chân núi đá vôi. Chưa hết, đoàn cũng bắt gặp nhiều loài thú quý hiếm khác như tê tê Java, vượn má trắng, gấu ngựa, rái cá, cầy mực, báo lửa, mang lớn, sóc bay lớn, cheo cheo, sơn dương, sao la…
Thú vị hơn khi các nhà khoa học ở lại nửa tháng ở thượng nguồn khe Đá Mài, hằng đêm, tiếng hổ gầm rú rộn cả rừng xanh. Nhiều người cố công quan sát chúng nhưng bất thành vì loài hổ rất tinh ranh. Chúng chỉ để lại một vài dấu chân bên bờ suối rồi mất dạng. Con người chỉ nghe tiếng của nó mỗi khi đêm đến. Chỉ vài người bản địa có may mắn nhìn thấy hổ khi đi săn và lấy mật ong.
Ông Cao Sĩ Nguyên, xã Hương Hoá kể rằng, tháng trước trong một lần đi săn ở thượng nguồn khe Đá Mài, ông bắn chết một con khỉ, đang chuẩn bị kéo chiến lợi phẩm về thì bất ngờ một con hổ nặng gần một tạ, lao qua trước mặt ông, ngồi chễm chệ trên con khỉ mốc, nó ăn hết nội tạng con khỉ rồi bỏ đi. Ông Cao Nhịn, ở bản Giao Liên kể: Trong một lần đi vào núi Bạc Tóc ở thung lũng Lành Anh, ông bất ngờ chạm mặt với hai con bò tót một đực một cái đang giao phối. Bò tót khi giao hợp chúng rất hung dữ, lúc đó Cao Nhịn chỉ biết nấp trong bụi rồi lẳng lặng tìm đường về bản. Khi đoàn điều tra đến đất Lành Anh, xuống khi Bùi Nhùi đã phát hiện nhiều dấu chân bò tót để lại còn mới.
Trong chuyến khảo sát ban đầu này các nhà khoa học đã phát hiện ra 45 loài thú đang sinh sống, trong số đó có 17 loài có trong Sách đỏ Việt Nam, 16 loài ghi trong sách đỏ thế giới (IUCN) đặc biệt là hổ và bò tót rất nguy cấp do số lượng cá thể rất ít.
182 loài chim
Trong quá trình nghiên cứu khu rừng Khe Nét, các nhà khoa học không khỏi ngỡ ngàng khi ở đây có những 182 loài chim, trong đó IUCN liệt vào 16 loài có nguy cơ tuyệt chủng, có một loài ở phân hạng tối nguy cấp, một loài ở phân hạng nguy cấp, 7 loài phân hạng sắp nguy cấp, 7 loài gần bị đe doạ. Những loài này rất quan trọng trọng hệ sinh thái rừng Khe Nét.
Đặc biệt nơi đây cũng được coi là nơi có nhiều loại gà lôi nhất Việt Nam gồm 7 loài (gà so ngực gụ, gà lôi lam mào đen, gà lôi lam đuôi trắng, gà lôi hồng tía, gà tiền mặt vàng, gà so Trung bộ, gà lôi trắng). Nếu gà lôi lam đuôi trắng được Sách đỏ thế giới xếp hạng EN - nguy cấp thì gà lôi lam mào đen theo IUCN nó là ở phận hạng CR - tối nguy cấp. Trước đây gà lôi lam mào đen phân bố ở vùng Kẻ Gỗ (Hà Tĩnh) nhưng gần đây người ta không tìm thấy tung tích ở đó mà chỉ thấy ở Khe Nét, nơi duy nhất trên thế giới có loài này. Bảy loài này đang sống ở khắp vùng Khe Nét và nơi chúng thường xuyên tập trung nhất thuộc khu vực khe Đá Mài, thung lũng Lành Anh, khe Bùi Nhùi.
Chưa hết, vùng này còn có quần thể trĩ sao với số lượng lớn, gõ kiến cổ đỏ, niệc nâu, bồng chanh rừng, hồng hoàng, phướn đất. Đặc biệt khướu có đến 12 loài, năm loài gõ kiến, sả đầu nâu, ba loài yến, 9 loài cu cu, hai loài bìm bịp, vẹt ngực đỏ, đại bàng Mã Lai, ưng Ấn Độ, vàng anh Trung Quốc….
Các nhà khoa học đánh giá với việc phát hiện 182 loài chim trong đó có nhiều loài quý hiếm, một số chỉ là loài đặc hữu hẹp ở Khe Nét là điều kiện đầy đủ để thành lập Vùng chim quan trọng hoặc là Khu bảo tồn quan trọng vì có một số loài có tính nguy cấp trên phạm vi toàn cầu. Đây cũng là cơ hội để bảo tồn nguồn gene quý hiếm của Việt Nam ở bắc Trường Sơn.
Ngoài chim thú quý, các nhà khoa học còn xác định ở Khe Nét có hơn 556 loài thực vật có mạch trong đó có 31 loài đặc hữu và hàng trăm loài gỗ quý hiếm như lim xanh, huỷnh, gõ… nhưng những loài gỗ quý hiếm này đang đối mặt với nạn khai thác rừng trái phép của lâm tặc từ Hà Tĩnh và của chính người dân sống gần khu rừng này vì gỗ quý đem lại khoản lợi nhuận rất lớn cho những tay đầu nậu gỗ.
Cấp bách bảo tồn
Các nhà khoa học khuyến cáo, chúng ta nên nhanh chóng thành lập Khu bảo tồn thiên nhiên Khe Nét nhằm đem lại lợi ích cho bảo tồn quốc gia và quốc tế bởi nó đang đứng trước nhiều nguy cơ tác động tiêu cực từ phía con người. Mối đe doạ ấy là săn bắn, bẫy và khai thác gỗ làm nhiễu loạn và mất nơi sống của cả loài thú và các loài chim có vùng phân bố hẹp. Lâm trường Tuyên Hoá đã thực hiện đóng cửa rừng nhưng hiện tượng khai thác gỗ trộm vẫn tái diễn thường xuyên từ các tay khai thác gỗ lậu trên địa bàn huyện Tuyên Hoá và từ Hà Tĩnh vào. Ngoài ra rất nhiều người dân quanh vùng còn tổ chức từng đoàn vào rừng từ 5 đến 10 ngày để bẫy chim với mục đích thương mại.
Những loài bị bẫy gồm khướu bạc má, khướu mun, khướu khoang cổ, các loài linh trưởng cũng bị ráo riết săn bắt để nấu cao. Tại vùng sâu của thượng nguồn Rào Nét đã bắt gặp nhiều chiếc bẫy chim ở khe Đá Mài, khu Bùi Nhùi. Trong một lần lân la vào nhà một lâm tặc tên Hải, ở huyện Tuyên Hoá chúng tôi còn thấy một con khỉ mặt đỏ bị nhốt với vẻ mặt thảm thương.
Khi chúng tôi đặt vấn đề bảo tồn khu rừng Khe Nét với ông Nguyễn Viết Nhung, ông thẳng thắn: “Khu rừng này có nhiều loài chim thú quý hiếm nhưng cũng đang đứng trước nguy cơ những loài này bị mất hoặc di cư hết trong nay mai nếu công tác bảo vệ không quyết liệt. |